هیچ‌کس شلخته‌گی را دوست ندارد. به عبارتی بی‌نظمی رفتاری است که هم فرد را آزار می‌دهد و هم اطرافیانی که باید نامنظم بودن چنین شخصی را تحمل کنند، حتی به عنوان والدین، همسر یا شریک زندگی برای ساماندهی به رفتار مذکور زمان و انرژی صرف کنند. اما اینکه چگونه می‌توان در تعلیم و تربیت افراد خانه از پای بست منظم بنا نهاد و آموزش‌های لازم در این زمینه را به کودکان داد، پرسشی است که ناصر قاسم‌زاد، روان‌شناس، استاد دانشگاه و دبيرانجمن حمايت از بهداشت و سلامت روان جامعه به آن اینگونه پاسخ می‌دهد.

   جایزه بدهید

با خود صادق باشید تا به حال چند بار پسر یا دخترتان را به خاطر رفتاری که نمی‌پسندید تنبیه کرده‌اید، تنبیهی که شامل برخوردهایی مانند دعوای کلامی یا محرومیت از برخی امتیازهای ساده شده است، اما درعوض بدون تشویقی ساده از کنار اعمال خوب وی گذشته‌اید. این را هم بگویم زمانی که تنبیه، محور نظم و انضباط باشد، والدین از رفتارهای خوب فرزندان خود غافل می‌شوند. به اعتقاد تحلیل‌گران علوم رفتاری و رفتارشناسان هم در مقایسه رفتارهای تنبیهی و تشویق، برخوردهای مثبت، نتایج بهتری به همراه خواهند داشت.
تشویق موجب می‌شود تا فرزند شما بیشتر به رفتارهای مثبت خود ادامه دهند و به تدریج آنچه که می‌خواهید تغییر دهند را مورد بررسی قرار داده و در یک روند تدریجی حذف کنند. اما اینکه چه تشویقی را باید به کار برد بحث دیگری است که اهمیت زیادی دارد، زیرا در بسیاری از مواقع مشاهده می‌شود که والدین با در نظر گرفتن هدایای بزرگ به جای حذف یک رفتار، شاخصه‌های منفی دیگری را در فرزند خود نهادینه می‌کنند. درصورتی که تشویق‌های کوچک البته مناسب هم این امکان را به شما می‌دهد تا بارها و بارها آن را تکرار کنید و هم کودک‌تان را فردی پرتوقع بار نخواهد آورد. به طور حتم با خود فکر می‌کنید که با این اوصاف باید چگونه عمل کنید؟ پاسخ ساده است؛ به سادگی دادن یک شکلات یا گفتن جملاتی مانند «کارت عالی بود»، «با این کار من را بسیار خوشحال کردی» یا «به تو افتخار می‌کنم». البته این را هم فراموش نکنید که پاداش هر رفتاری باید با بزرگ یا کوچک بودن آن تناسب داشته باشد. به طور نمونه برای کار بزرگ‌تر می‌توان برای وی کتاب داستان جدید یا مدادرنگی هدیه گرفت.

   الگوی رفتاری خوبی باشید

همه ما در کودکی برای شکل دادن به رفتارهای خود نیاز به الگو داریم. الگویی که می‌تواند خوب باشد از وی فردی مثبت بسازد یا به او برخوردهای ناشایست، شلختگی در زندگی یا دیگر ویژگی‌های منفی را آموزش دهد. این نکته را هم بگویم که فرزندان شما همیشه رفتارتان را زیر ذره بین دارند و به صورت ناملموس از آن تقلید می‌کنند.
حتی اگر شما هر روز ساعتی برای کودک خود سخنرانی کرده یا وی را نصیحت کنید بازهم رفتارتان بیشترین تاثیر را روی آنها خواهد داشت. باید بدانید تقلید و الگوبرداری نخستین راه یادگیری برای فرزندان است. بنابراین اگر دوست دارید، فرزند شما شخصی منضبط باشد، باید خودتان این رفتار را داشته باشید. همانطور که اگر می‌خواهید وی فردی مودب، صادق و وظیفه شناس باشد، باید این نوع رفتارها را در خود جستجو کنید و اینکه آیا الگویی درست در این زمینه برای وی هستید. یادتان باشد آموزش دادن نظم و انظباط به به افراد در سنین کودکی دشوار است و نیاز به پشتکار و حوصله دارد.

   قوانین خود را زیرپا نگذارید

اکنون می‌خواهم از عامل دیگری برای شما بگویم که باز به شیوه برخوردی که شما به عنوان والدین دارید، بازمی‌گردد. اینکه اگر قانون خاصی را در خانه برای داشتن نظم و انضباط فرزندان در نظر دارید هیچگاه به بهانه‌های مختلف خود آن را نشکنید، زیرا زمانی که پسر یا دختر شما مشاهده می‌کنند شخصی که خود مقرراتی را برای رفتار در خانه وضع کرده است و باید مجری اجرای آن باشد به هر دلیلی آن را نادیده می‌گیرد به طور قطع دیگر توجهی به موارد مذکور نخواهد داشت.همه این‌ها موجب می‌شود تا اجرای قوانین برای اعضای خانواده تبدیل به یک چالش شده و هر یک از اعضا از جمله کودک خانواده به راحتی از بایدها و نبایدهای آن بگذرند.
اگر دقت کنید، متوجه خواهید شد اگر در مواردی والدین بروز یک رفتار نامناسب از سوی کودک‌شان مانند بی‌نظمی در چینش وسایل شخصی را نادیده ‌گیرند، به تدریج فرزندان نیز نمی‌توانند تفکیکی بین رفتارهای پدر و مادر خود در شرایطی که قانون نانوشته خانواده را رعایت می‌کنند یا زمانی که آن را زیرپا می‌گذارند قائل شوند. در چنین شرایطی فرد ابتدا دچار سردرگمی و در گام بعدی بی‌تفاوتی به مقررات خانواده می‌شود.
یادتان باشد اگر والدین مجری قوانین وضع شده از سوی خود نباشند، این به آن معنا است که چهارچوب‌های وضع شده را نادیده گرفته‌اند و باید منتظر عکس العمل‌های مشابه از سوی کودک‌شان باشند. این را هم بگویم که قوانین و ساختار رفتاری در میان اعضای خانواده همواره به فرزندان احساس امنیت و آرامش می‌دهد. البته زمانی که کودک بزرگتر می‌شود و قدم به دوره جوانی می‌گذارد بهتر است با وی درباره قوانین مشورت کرده یا توضیحات و نظرهای وی را بشنوید. این شیوه رفتار می‌تواند به شما در مدیریت خانواده کمک‌بسزایی کند.

   با آرامش به فرزندتان هشدار دهید

برخی از افراد تصور می‌کنند شیوه مناسب برای برخورد با رفتارهایی که در قالب بی‌نظمی جای می‌گیرد، داشتن تحکم در هنگام مواجه با بی‌نظمی با کودک خاطی است و این درحالی است که بهتر است با آرامش ابتدا درباره بی‌نظمی رفتاری وی با او صحبت کنید، بعد از اینکه از شدت عصبانیت‌ شما کاسته شد تصمیم به تنبیه یا برخورد با وی بگیرید. ابتدا قوانین و چهارچوب‌های انضباط فردی را برای وی توضیح دهید. سپس کمی از عواقب رفتارهایش برای وی بگویید. این به فرزند شما امکان می دهد تا بدون ترس یا حتی عصبانیت از رفتاری که با وی شده است به عواقب کار بد فکر کرده و تصمیم بگیرد آن را تکرار نکند.